Prof.Dr.Ahmet Dobrucalı

 

  Eski yıllarda  bazı toplumlarda yemek sonrasında  ağız  yoluyla gürültülü bir  şekilde gaz çıkarmak,  ev  sahibini  takdir etmek anlamına  gelen bir davranış  olarak kabul edilmiş olsada  sindirim sisteminde gaz, günümüzde insanların genelde konuşmaktan hoşlanmadıkları bir konudur ve  gerçekte çoğumuzun zaman zaman şikayetçi olduğu  ve kurtulma yolları aradığımız  bir  durumdur.  Normalde sindirim  sistemindeki gaz ağızdan (geğirme) veya  rektal yolla (yellenme) vücuttan çıkar. Bu iki mekanizma vücudun normalde gerekli olan  fonksiyonlarındandır ve sindirim sistemindeki  gazın uzaklaştırılmasını sağlar. Gaz vücut dışına çıkamadığında sindirim yolunun herhangi bir bölümünde birikerek şişkinliğe ve rahatsızlığa sebep olur. Normal miktardaki  gaz bile hassas olan insanları rahatsız edebilir. Karında aşırı gaz genelde  ciddi bir tıbbi  problemin işareti olmamasına rağmen nadiren  bazen ciddi bir hastalığın belirtisi olabilir, bu nedenle  sürekli ve aşırı gazınız varsa, check up yaptırdığınızda bu durumdan doktorunuzu haberdar  etmeniz  doğru  bir  davranış olur.

 

Sindirim  sisteminde  aşırı  gaz  birikimi  genellikle üç  şekilde  kendisini  gösterir;

- Ağızdan  geğirmek  suretiyle  gaz  çıkarılması
- Yemek  sonrasında karında şişkinlik  hissi
- Aşırı  miktarda yellenmek

                        
Sindirim sisteminde gaz oluşumunun sebepleri nelerdir?

Genelde  mide ve barsakların üst kısımlarındaki  gazının kaynağı yutulan havadır. Midede biriken  gaz atmosfer  havası ile aynı özelliklerdedir ve  vücut  ısısı ile ısındığında hacminde  %10  kadar  bir artış olur. Her yutkunduğumuzda az miktarda hava mideye girer. Her tükürük yutma sırasında  birlikte 5ml kadar  hava yutulur  ve gıdaların  yutulması sırasında  bu miktar  daha fazla olabilmektedir.  Bazı insanlarda, gazın belli bir kısmı mideden ince barsağa geçmek yerine geğirme yoluyla atılır. Bazı insanlar fazla miktarda gaz yutarlar. Hızlı konuşmak, sık yutkunmak, sakız çiğnemek, sigara içmek, hızlı yemek yemek,  uygun olmayan diş protezleri kullanmak  fazla miktarda hava yutulmasına sebep olabilir.

Midedeki bu gaz genelde emilmek üzere ince bağırsaklara geçer. Geri kalan kısmıda  anüsten  dışarı atılmak üzere kalınbarsaklara  geçer. Aslında sindirim sisteminin alt  kısımlarını  oluşturan  kalın  barsaklardaki gazın da  önemli bir   kısmı ağız  yoluyla  alınan havadan oluşmaktadır. Yapılan  çalışmalarda  gastroskopi  sırasında  mideye verilen  havanın  15  dk  içinde  kalın  barsakların çıkışa  yakın  son  kısmı olan  rektuma ulaşabildiği  gösterilmiştir (Bkz. Sindirim sistemi anatomisi). Bir günde sindirim  sisteminde oluşan  gaz miktarı ½ -2 L arasında değişir. 500 cc - 2000 cc’ye kadar gaz üretebilir. Yutkunma sonucu havadan aldığımız oksijen, karbondioksit ve nitrojen oluşan bu gazın büyük bir kısmını oluştururlar. Kalın barsaklardaki  gıdaların bakteriler tarafından fermantasyonuyla da hidrojen, metan, oksijen ve  karbondioksit gazları ortaya  çıkar. Sindirim sisteminde bulunabilen bu gazların bu gazların hepsi kokusuzdur. Bazı gazların özelliği olan kötü koku ise içerdiği eser haldeki hidrojen sülfid , indol ve skatol gibi gazlardan kaynaklanır. Bu gazlar  kolondaki gıdaların bakteriler tarafından fermentasyonu  ile oluşurlar.

Mide fıtığının  cerrahi tedavisi sonrasında (antireflü cerrahi) alt özefagus sfinkterindeki güçlenmeye ve mide anatomisindeki değişikliğe bağlı olarak mide içinde  biriken gazın çıkarılmasındaki güçlük ve buna  bağlı  rahatsızlık bazı hastalarda belirgin olabilir.  Kronik pankreas yetersizliğinde  sindirim enzimlerinin yetersizliğine bağlı olarak barsaklarda sindirilmeden kalan gıdaların  fermentasyonu sonucunda  barsaklarda aşırı gaz  oluşumu  görülebilir. Nadirde olsa midenin  yeterince  asit  yapamadığı veya mide boşalmasının güçleştiği bazı hallerde mide içinde çoğalan bakterilerin  gıdaları parçalaması sonucunda açığa  çıkan  gazlar (hidrojen vb.) aşırı  geğirmeye yol açabilir.

Tekrarlayan geğirmelerin en sık görülen sebepleri nelerdir?     

Geğirmenin en sık görülen  sebebi  yukarıda anlatılan ve  fazla miktarda  hava  yutulmasına yol açan nedenlerdir. Karbonat veya karbonik asit  içeren içecekler  mide  asidi ile temas sonrasında  karbondioksit oluşturarak midede  aşırı  gaz  birikimine yol açabilirler. Aşırı  geğirme gastroözofagial  reflü  hastalığına  eşlik edebilir. 
Tekrarlayan geğirmenin bir diğer nedeni ise gastrittir. Akut veya kronik gastritin birçok nedeni olmakla  birlikte en  sık görülen neden Helicobacter pylori adı verilen bir bakteridir. Bu organizma mideye yerleştiğinde oluşturduğu  gastrit  sonrasında  midede aşırı gaz oluşumu  ve  şişkinlik yaratabilir. Midede bu bakterinin varlığı  kanda antikor araştırılarak veya nefes testi ile  ortaya çıkarabilir. Doktorunuz  H.pylori enfeksiyonu için uygun tedaviyi planlayacaktır.

 

 

 

Yediğimiz gıdalar kalın barsaklarda aşırı gaz   oluşumunda bir faktör olabilirler. Brüksel lahanası, karnıbahar, lahana, brokoli, kuru fasulye ve kepek ince bağırsakta tam olarak sindirilmezler. Tam olarak sindirilmemiş besin partikülleri kalın bağırsağa  ulaşınca buradaki bakterilerce fermente edilip gaz oluşumuna neden olurlar. Günümüzde birçok kişi daha sağlıklı beslenmek amacıyla fazla miktarda lifli yiyecekleri tüketmektedir. Yulaf ya da taze meyve ve sebzeler de bu duruma yol açabilirler. Liften zengin diyete ilk başlanıldığında aşırı gaz  ve şişkinlik hissedilsede  genellikle 3-5 hafta içinde buna adapte olunmaktadır. Ancak bazı kişilerde adaptasyon gerçekleşmez ve yüksek lifli diyetten kaynaklanan aşırı gaz  sürekli  bir problem haline dönüşebilir.

 

Bağırsaklardaki fazla gazın sık sebeplerinden biri de kişinin vücudundaki laktaz enziminin yetersizliğidir. Laktaz normalde ince bağırsaklarda bulunan ve süt ya da diğer gıdalarda bulunan laktoz adlı bir tür  şekerin sindirilmesi için  gerekli olan bir enzimdir. Bu enzimin eksikliği sonucunda laktoz sindirilmeden kolona geçtiğinde bakterilerce fermantasyona uğratılıp aşırı gaz ve bazen birlikte  olabilen ishale  yol açar. Bu durum  laktoz  entoleransı olarak adlandırılır. Eğer doktorunuz gazınızın nedeni olarak laktaz eksikliğinden şüphelenirse sizden normalde tükettiğiniz laktoz içeren gıdaları tüketmemenizi isteyebilir, laktoz intoleransını araştırmak için bazı kan veya nefes testleri yaptırabilir.

Sindirim  sisteminde gaz  birikimi sonrasında  oluşan karındaki şişkinlik hissi gün boyu artarak sürebilir, yemeklerden sonra şiddetlenebilir.  Midede biriken gaz genellikle geğirmekle dışarı çıkar veya alt bağırsaklara geçerek burada birikebilir. Barsaklarda biriken gaz  barsağın   şişerek  gerilmesine  ve  böylece ağrı hissedilmesine  yol açar. Gaz genelde kalın barsakların sol tarafında toplanır ve oluşan ağrı  göğüse  ve omuza yayılarak  kalp hastalığı ile karıştırılabilir. Gaz kalın barsakların sağ tarafında  birikip ağrı yaptığında ise safra kesesi hastalığı yada apandisit zannedilebilir (Bkz. Sindirim sistemi anatomisi). Karında aşırı  gaz  ve şişkinlik  hissi  sık  görülen  bir  fonksiyonel  barsak hastalığı olan irritabl barsak hastalığının bir  bulgusu olabilir. Karında şişkinlik hissi, nadiren de olsa bazen barsak tıkanması gibi ciddi bir problemin belirtisi de  olabilir. Eğer var olan gaz probleminiz farklı bir hal alıp  şiddetlenmişse ve  birlikte dışkılama alışkanlığınızda  bir  değişiklik  farkediyorsanız doktorunuzu bundan  haberdar  etmelisiniz.  

 

Tedaviden  önce  doktorunuzun   sizden ayrıntılı  bir  hikaye alması  gerekir.  Yemek  sonrasında  oluşan hafif  geğirmeler  normal  kabul  edilir  ve tedavi  gerekmez.  Hastaların  altta  yatan  ciddi  bir  hastalıkları olmadığı  konusunda ikna  edilmeleri  tedavide  yardımcı  olabilir. Yemeği  yavaş  yemek az  hava  yutulmasını  ve  yutulan havanın  barsaklara  geçerek  dağılması ve emilmesi için  yeterli  zamanı  sağlayacaktır. Laktoz entoleransı, gastrit  vb.  hastalıkarın  teşhis edilmedi  durumunda bunlara yönelik   tedaviler  şikayetlerin azalmasına  yardımcı olur. Bazı  hastalarda  psikolojik destek gerekebilir.

Sık  yutkunmamaya  çalışmak, yavaş yemek, yağlı  gıdları tercih etmemek, pipo, sigara içmemek, sakız  çiğnememek, içecekleri  şişe  yerine  bardakla içmek, gaz oluşturan yiyecek  ve içeceklerden sakınmak geğirmenin  azalmasını  sağlayabilecek  önlemlerdir.

0216 4505371
http://www.drahmetdobrucali.com

info@drahmetdobrucali.com