İshal, dışkılama sayısında artışla beraber, dışkının sulu ve şekilsiz bir hal alması olarak tariflenir. Örneğin günde bir kez katı, şekilli dışkılaması olan bir kişi, günde 3 - 4 kez veya çok daha fazla dışkılıyorsa veya dışkı cıvıklaşmış, su gibiyse ya da sümüksü olmuşsa ishalden bahsedilebilir.

İshalde dışkıdaki  su miktarı artmıştır. Normalde  dışkı ile 24  saatte atılan  su  miktarı  100cc  civarındadır, bu miktarın 200cc  ve üzerine  çıkması dışkının  sulu  kıvamda çıkmasına yol açar. Kalın  barsaklar  günde  4litre kadar  suyu geri emme yeteneğine sahiptir. Kalın barsaklara  bu  miktardan  fazla  su gelmesi normalde  kuru ve şekilli olan dışkının  içerdiği su miktarını  artarak şekilsiz ve sulu kıvamda dışkılamaya sebep olur.  İshal nedeniyle  aynı  zamanda barsak hareketleri artar, normal süreden daha kısa aralıklarla dışkılama ortaya çıkar.

İSHALİN  NEDENLERİ  NELERDİR?

İshale yol  açan  çok  sayıda sebep mevcut olup aşağıda bunların  bazıları  sıralanmıştır;

 

Bir çok  kişi  değişik   gıdaların  kendilerinde ishale yol açtığını bilir  ve çoğu zaman bu durumdan yakınlarına  bahsederler. Halk  arasında  bu durum  genellikle  ‘karın  bozukluğu’ olarak adlandırılır. Gıdalara  bağlı  ishal gıda entoleransı, gıda  alerjisi  veya bozuk gıda yenmesi sonucunda oluşur. Gerçek   gıda  alerjisi  nadir görülen bir  durumdur  ve genellikle  ishalden çok  tedavi edilmediğinde bazen ölümcül olabilen allerjik reaksiyonlarla kendini gösterir.  Gıda  entoleransı ise  daha sık  görülen bir durumdur. Acı biber  seven  ve  sık tüketenlerde görülen  sabah ishalleri, süt  ve süt ürünlerinin tüketilmesinden sonra oluşan ishaller, tatlandırıcı olarak  sorbitol içeren gıdaların, aşırı yağlı gıdaların  fazla miktarda  tüketilmesinden  sonra ortaya çıkan  ishaller  buna  örnek  verilebilir. Laktoz entoleransı  beyaz  ırkta  yaklaşık %15  oranında  görülür. Barsak mukozasında sütte bulunan laktoz adlı  şekeri parçalayan laktaz  enziminin olmaması nedeniyle bu  şekerin emilmeden  barsakta kalması ishale  neden olur.  Kötü koşullarda  saklandığı için içinde bakteri üreyen  gıdaların  tüketilmesi sonrasında  bu bakterilerin oluşturduğu toksinler veya bakteriyel invazyon ishale sebep olabilir. 

 

Müshiller (İshal yapıcı kimyasal maddeler):    

Kronik kabızlık  nedeniyle kullanılan ilaçlar (Laksatifler) sık aralıklarla  veya  yüksek  dozlarda alındıklarında ishale  neden olurlar. Magnezyum içeren laksatifler, laktuloz ve  bazı bitkisel laksatifler bunlar arasında sayılabilir. Bazı insanlar  günde bir iki kez  ishal şeklinde dışkılamayı kabızlığa tercih etmekte  ve bu ilaçları  düzenli olarak kullanmaktadırlar.
 

İlaçlar:                                                                                                                Başka  bir  hastalığın tedavisi amacıyla verilen ilaçlar  kullanılmaya başladıktan hemen veya  bir müddet  sonra ishal oluşturabilirler. Özellikle antibiyotikler, kolesterol  düşürücü ilaçlar, bazı antihipertansifler ishal oluşturabilir. Antibiyotik kullanımı sonrasında oluşan  ishaller  genellikle ilacın  kesilmesinden  sonra birkaç  gün içinde düzelir. Nadiren, antibiyotik kullanımı   sonrasında   ‘psödomembranöz kolit’  olarak adlandırılan ve bazen kanlı olabilen şiddetli ishal ortaya çıkabilir ve  mutlaka hastanede yatırılarak tedaviyi gerektiren  ciddi bir durumdur.

Enfeksiyonlar:                                                                                                       

İnsan  bağırsaklarında  400 ün  üzerinde farklı  bakteri  çeşidi bulunmakta ve  vücuda  zarar vermeden  ortak  bir  yaşam  sürdürmektedir. Bazı koşullarda  bu  bakteriler patojen  hale  gelip barsaklarda geçici enfeksiyonlar oluşturabilir  ve ishale  yol  açabilirler. Uzun  süreli antibiyotik kulanılması  veya vücut direncinin azaldığı  hastalıklar buna  örnek  verilebilir.  Barsaklarda enfeksiyon  ve ishal oluşturan  bakteri  ve virüsler  daha çok  bunlarla bulaşmış  yiyecek  ve içeceklerle  vücuda  girer  ve birkaç  saatle birkaç  gün arasında değişebilen bir  kuluçka döneminden  sonra  enfeksiyon belirtilerini (ateş, karın ağrısı, ishal, deri ve eklem bulguları vb.) ortaya çıkarırlar. Salmonella türleri özellikle bulaşmış çiftlik ürünlerinin (tavuk, yumurta, süt,krema) yemesi ile vücuda alınırlar  ve 6-12 saat  içinde  ortaya çıkan ishal, karın ağrısı, ateş  gibi bulgulara sebep olurlar. Stafilokoküs Aureus  ise  daha çok  sıcakta bekletilen  hamburger etleri içinde üreyerek  şiddetli  bulantı ve  kusmanın eşlik  ettiği  bir ishale  sebep olur. Bu nedenle  özellikle  yaz  aylarında  çiflik  ürünü  ve hamburgar  alırken  özellikle dikkat edilmelidir. Kalmış  ve yanmış  pirinçte  üreyen  ‘bacillus  cereus’  adlı  bakteri şiddetli bulantı,  kusma  ve kanlı  ishal oluşturur. Aynı  şekilde virüslerde gıda ve  su ile  bulaşan  ishal oluşturabilirler. Parazitlerden  özellikle ülkemizde sık rastlanan Giardia  ve Entomoeba hystolytica iyi yıkanmamış  sebzelerle ve  kirli su ile vücuda girerek  barsaklarda yerleşip  bazen ciddi boyutlarda olabilen kronik  ishale sebep olabilir.   Bazen barsak parazitleride  (Ascaris, tenia vb.) karın ağrısı ile birlikte olabilen yumuşak kıvamda dışkılama oluşturabilirler.

Seyahat ishali (Traveler’s Diarrhea):

Seyahat  ishalinin  nedeni  sanitasyon şartlarının  bozuk olduğu  bölgelere yapılan  gezilerde gıda  ve içeceklerle alınan  E.coli bakterisidir. Yıkanmamış  ve pişmemiş  gıdaların yenmemesi ve temiz  su içilmesine  dikkat  edilmesiyle önlenebilir.  Bu tür  bölgelere yapılacak seyahatleden  önce  doktorunuza danışarak koruyucu önlemler hakkında bilgi edinmeniz uygun olur.

Hastalıklar:                                                                                               

Bazı barsak  hastalıkları  uzun  süren ishallere  neden olabilirler. Crohn hastalığı, ülseratif  kolit, mikroskopik kolit, divertiküler hastalık, gluten enteropatisi ve emilim bozukluğu ile giden diğer hastalıklar (malabsorpsiyon) ve kronik pankreatit  bunlara  örnek  verilebilir. Bu nedenle iki  haftadan  uzun süren ishallerde bir  gastroenteroloğa başvurulmalıdır.
Irritabl barsak sendromu (IBS) olan  hastalar  genelde  kabızlıktan  yakınırlarsa da aralıklı veya  devamlı ishalle  giden formlar görülebilmektedir.  İshal belirgin olan hastalarda IBS  tanısı konmadan önce iltihabi  barsak hastalığı  olasığı uzaklaştırılmalıdır.

 

 İshalin teşhis  ve tedavisi, sebep kullanılan  bir ilaç veya bir gıda zehirlenmesi olduğunda çok kolay  olabileceği  gibi bazı durumlarda  zor  da olabilir. Dışkı ve kan tetkikleri ve bazen endoskopik (Gastroskopi ve/veya kolonoskopi)  ve radyolojik incelemelerin yapılmasına  gerek duyulabilir. Süresi 2  haftayı  geçen  ishaller  kronik  ishal olarak  kabul  edilir  ve altta yatan  sebebin  anlaşılması için  daha ayrıntılı  tetkilere ihtiyaç  duyulabilir.

 

İshalin başlangıcında  ağızdan alınan sıvı miktarının artırılması,